Dlaczego Twoja babcia nie miała oparzeń słonecznych, a Ty tak? | Witamina D i modzele słoneczne

Twoja babcia pracowała w polu od wiosny do jesieni. Na słońcu była każdego dnia. I nigdy nie spalała się na wiór. Ty wyjeżdżasz na weekend nad wodę i po dwóch godzinach wyglądasz jak rak. Dlaczego? Odpowiedź kryje się w czymś, co nazywamy modzelem słonecznym.

Czym jest modzel słoneczny i dlaczego Twoja babcia go miała?

Modzel słoneczny to naturalny tarcza ochronna Twojej skóry. Buduje się go przez stopniowe, regularne wystawianie na słońce. Skóra reaguje na to w ten sposób, że jej górne warstwy grubieją i zaczynają produkować więcej melaniny. Efekt? Skóra, która znosi słońce bez poparzenia i jednocześnie doskonale wytwarza witaminę D.

Wyobraź to sobie jak odciski na rękach. Jeśli nigdy nie trzymałeś łopaty, pierwszego dnia pojawiają się pęcherze. Ale jeśli kopiesz regularnie, skóra na dłoniach grubieje. Odcisk Cię chroni. Dokładnie to samo robi Twoja skóra na słońcu.

Twoja babcia budowała tę „tarczę" przez całą wiosnę. Od marca wychodziła na dwór. Najpierw na krótko. Stopniowo na dłużej. Kiedy nadchodziło lato i silne promieniowanie UV, jej skóra była już przygotowana. Miała modzel słoneczny.

Kluczową rolę odgrywa w tym melanina. To naturalny barwnik w Twojej skórze. Działa jak mały parasol słoneczny w każdej komórce. Im więcej melaniny masz, tym lepiej chroni Cię przed poparzeniem. Jednocześnie pomaga regulować, ile światła UV przenika głębiej do skóry, gdzie produkowana jest witamina D.

Czy wiesz, że melanina to nie tylko „kolor"? Według badań profesor Niny Jablonski z Penn State University melanina jest jednym z najstarszych mechanizmów ochronnych w przyrodzie. Ludzie, którzy żyli bliżej równika, mieli ciemniejszą skórę właśnie dlatego, że promieniowanie UV było tam silniejsze.

Jak Twoja skóra produkuje witaminę D ze słońca?

Twoja skóra to tak naprawdę mała fabryka witaminy D. Potrzebuje jednak odpowiedniego „surowca" i odpowiedniego „wyzwalacza". Surowiec nazywa się 7-dehydrocholesterol. To substancja, która naturalnie występuje w Twojej skórze. A wyzwalacz? To promieniowanie UVB ze słońca.

Kiedy promienie UVB padają na Twoją skórę, trafiają w ten surowiec i uruchamia się reakcja chemiczna. Jej wynikiem jest prewitamina D3, z której Twoje ciało stopniowo wytwarza aktywną witaminę D. Cały proces opisał profesor Michael Holick z Boston University, uważany za jednego z największych światowych ekspertów w dziedzinie witaminy D.

Wyobraź sobie to jak solarną ładowarkę. Słońce jest źródłem energii. Twoja skóra to panel słoneczny. A witamina D to „prąd", który z tego powstaje.

Ale uwaga. Żeby ta fabryka działała, Twoja skóra musi być przygotowana. Musi mieć odpowiednio grubą warstwę wierzchnią i odpowiednią ilość melaniny. Właśnie to jest modzel słoneczny. Bez niego albo spalisz się, zanim zdążysz wyprodukować witaminę D, albo unikasz słońca całkowicie.

Według badania opublikowanego w 2013 roku w czasopiśmie Dermato-Endocrinology (Wacker & Holick) aż 40 do 60 % populacji w umiarkowanej strefie klimatycznej cierpi na niedobór witaminy D. Główna przyczyna? Niewystarczający kontakt ze słońcem.

Dlaczego dziś ludzie palą się bardziej niż kiedyś?

Współczesny człowiek spędza średnio ponad 90 % dnia w pomieszczeniach. I to jest sedno problemu. Całą wiosnę i większość lata siedzimy w biurach, w samochodach, w domu. Nasza skóra nie widzi słońca tygodniami, czasem miesiącami. A potem przychodzi urlop.

Co się dzieje? Na plażę wybiega ktoś, kto przez całą wiosnę nie widział promieni słonecznych. Skóra jest nieprzygotowana. Nie ma zbudowanego modzela słonecznego. Nie ma wystarczającej ilości melaniny. A efekt? Poparzenie już po 20 minutach.

Babcia tego problemu nie miała. Nie siedziała w biurze. Była na dworze. Każdego dnia. Jej skóra stopniowo dostosowywała się do rosnącej intensywności słońca od wiosny do lata. Miała czas, żeby „tarczę" zbudować.

Do tego dochodzi jeszcze jeden czynnik. Kremy z filtrem. Wielu ludzi myśli, że krem z SPF 50 ich „uratuje". Ale ten krem blokuje dokładnie te promienie UVB, których Twoja skóra potrzebuje do produkcji witaminy D i do budowania melaniny. Efekt? Skóra pozostaje biała, nie zyskuje ochronnego modzela, a witamina D się nie wytwarza.

Zdarzyło Ci się kiedyś wrócić z urlopu opalonym, a po dwóch tygodniach skóra znów była biała? To znak, że opalenizna nie była „prawdziwa". Twoja skóra nie zbudowała modzela słonecznego, tylko powierzchownie zareagowała na intensywną dawkę UV.

Jak zbudować modzel słoneczny krok po kroku?

Budowanie modzela słonecznego to jak trening na siłowni. Nie możesz pierwszego dnia podnieść 100 kilogramów. Zaczynasz od lekkich ciężarów i stopniowo zwiększasz obciążenie. Ze skórą jest dokładnie tak samo.

Oto prosty schemat, który wynika z zaleceń Jaroslava Lachkého:

• Krok 1: Zacznij wiosną. Wychodź na dwór na 10 do 15 minut dziennie. Najlepiej rano, kiedy słońce nie jest jeszcze najsilniejsze (lub wykorzystaj jako uzupełnienie odpowiedni infrapanel).
• Krok 2: Odsłoń jak najwięcej skóry. Ręce, nogi, twarz. Im więcej skóry jest wystawionej na słońce, tym lepiej.
• Krok 3: Co tydzień dodawaj 5 minut. Twoja skóra będzie się stopniowo adaptować.
• Krok 4: Obserwuj swoją skórę. Jeśli zaczyna różowieć, idź w cień. Różowienie to sygnał, że jesteś na granicy.
• Krok 5: Nie używaj kremów z wysokim SPF na całe ciało. Jeśli potrzebujesz ochrony, chroń twarz i ramiona (najlepiej kapeluszem/cieniem), ale pozwól reszcie ciała stopniowo się adaptować.

Ważne jest zrozumienie jednej rzeczy. Twoje ciało WIE, co ma robić. Ewolucja je do tego przygotowała. Melanina, modzel słoneczny, produkcja witaminy D - to wszystko mechanizmy, które działają od milionów lat. Wystarczy dać im szansę.

Cały proces trwa około 4 do 6 tygodni regularnego kontaktu ze słońcem. Po tym czasie Twoja skóra powinna być w stanie wytrzymać nawet silniejsze letnie słońce bez poparzenia.

Czy modzel słoneczny można budować bez słońca?

Tak, istnieje sposób, jak przygotować skórę na słońce nawet zimą lub w okresie, kiedy na dworze jest niewiele światła UV. Właśnie tutaj wchodzą do gry urządzenia z czerwonym, podczerwonym i UV światłem.

Czerwone i podczerwone światło (w zakresie 630 do 940 nm) przygotowuje Twoje komórki na UV. Wyobraź sobie to jak „rozgrzewkę" przed meczem. Kiedy Twoje mitochondria (małe elektrownie w Twoich komórkach) otrzymują czerwone światło, pracują wydajniej. A lepiej funkcjonujące komórki oznaczają lepszą produkcję melaniny, kiedy pojawi się UV.

Dlatego w Mitochondriak® oferujemy infrapanele z dodatkowym światłem UV. Łączą one czerwone, podczerwone i UVB światło w jednym urządzeniu. Dzięki temu możesz zacząć budować modzel słoneczny w domu, jeszcze przed nadejściem wiosny.

Jak to wygląda w praktyce? Zaczynasz od krótkich sesji (2 do 3 minuty UVB), stopniowo wydłużając czas. Ta sama zasada co na dworze w słońcu, tylko w kontrolowanych warunkach.

Zaletą jest to, że dokładnie wiesz, jaką „dawkę" światła otrzymujesz. Na dworze trudniej to oszacować, bo zależy to od zachmurzenia, pory roku, pory dnia i szerokości geograficznej.

Często zadawane pytania

Czym jest modzel słoneczny?

Modzel słoneczny to naturalna warstwa ochronna skóry, którą organizm buduje poprzez stopniowe, regularne wystawianie na światło słoneczne. Polega na pogrubieniu górnych warstw skóry i zwiększonej produkcji melaniny. Dzięki niemu skóra się nie pali i jednocześnie dobrze wytwarza witaminę D.

Jak długo trwa budowanie modzela słonecznego?

Budowanie modzela słonecznego trwa około 4 do 6 tygodni regularnego kontaktu ze słońcem. Zaczyna się wiosną od krótkich pobytów na dworze (10 do 15 minut dziennie) i stopniowo wydłuża się czas. Kluczowe jest, żeby nigdy się nie spalić.

Czy kremy z filtrem blokują produkcję witaminy D?

Tak. Kremy z filtrem o wysokim SPF blokują promieniowanie UVB, które jest niezbędne do produkcji witaminy D w skórze. Według badań profesora Michaela Holicka z Boston University regularne stosowanie kremów z SPF 30 i wyższym może obniżyć produkcję witaminy D aż o 95 do 99 %.

Źródła i literatura

1. Wacker, M. & Holick, M.F., 2013. Sunlight and Vitamin D: A global perspective for health. PMC3897598
2. Jablonski, N.G. & Chaplin, G., 2010. Human Skin Pigmentation as an Adaptation to UV Radiation. NCBI Bookshelf
3. Holick, M.F., 2007. Vitamin D Deficiency. PMC2698590
4. Slominski, A. et al., 2015. Skin Under the Sun: When Melanin Pigment Meets Vitamin D. PMC4272394
5. Lachký, J., 2021. Ako sa tvorí vitamín D v pokožke. jaroslavlachky.sk